✕
کد خبر: 300212

ضعف حکمرانی در کشور ریشه بسیاری از مشکلات اجرایی است/ علامه طباطبایی با روش‌شناسی، معرفت‌شناسی و الگوریتم‌های استدلالی متمایز شد

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های فقه و حکمت اسلامی در طراحی الگوهای حکمرانی گفت: بسیاری از ضعف‌هایی که امروز در مسائل اجرایی کشور مشاهده می‌کنیم، ریشه در ضعف حکمرانی دارد؛ چراکه در حوزه‌هایی همچون فرهنگ، ورزش، نخبگان، علم و فناوری هنوز الگوهای جامع حکمرانی مبتنی بر حکمت و فقاهت شکل نگرفته است.

به گزارش بهداشت نیوز حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، روز یکشنبه ۲۴ آبان‌ماه در آیین اختتامیه پانزدهمین دوره جشنواره علامه حلی(ره) استان تهران و بزرگداشت حکیم و فیلسوف بزرگ جهان اسلام، علامه طباطبایی(ره)، با اشاره به جایگاه علمی و اخلاقی این شخصیت برجسته اظهار کرد: علامه طباطبایی از شخصیت‌های کم‌نظیر، بلکه بی‌نظیر در طول قرن‌هاست که مجموعه‌ای از فضایل ممتاز انسانی در وجود ایشان گرد آمده بود.
وی با اشاره به ویژگی‌های شخصیتی علامه طباطبایی افزود: علم، پارسایی و پرهیزکاری، ملکات اخلاقی، هنر، صفا، رفاقت، وفاداری و دوستی از جمله ویژگی‌هایی بود که شخصیت این مرد بزرگ را شکل می‌داد و هر یک از این خصوصیات، فضیلتی از فضایل انسانی به شمار می‌رود.
استاد خسروپناه در ابتدای سخنان خود ضمن گرامیداشت یاد شهدای انقلاب اسلامی، به‌ویژه شهدای حوزه و دانشگاه و امام شهید، ایام فاطمیه را تسلیت گفت و ابراز امیدواری کرد که خداوند توفیق زیست و مرگ در مسیر شهیدان را به همگان عطا کند.

ریشه بسیاری از ضعف‌های اجرایی کشور در حکمرانی است
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تجربه نزدیک به چهار سال فعالیت خود در این شورا و ارتباط میدانی با مجموعه‌های مختلف کشور بیان کرد: در این مدت، به دستور امام شهید و با حکم شهید آیت‌الله رئیسی، مسئولیت دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی را بر عهده داشتم و در استان‌های مختلف، وزارتخانه‌ها، مجموعه‌های ورزشی، فدراسیون‌ها، مراکز هنری، مجموعه‌های نخبگانی و پارک‌های علم و فناوری حضور پیدا کردم و از نزدیک با مسائل و ظرفیت‌های این مجموعه‌ها آشنا شدم.
وی ادامه داد: در این مدت تلاش کردم ارتباط میدانی با مجموعه‌های مختلف داشته باشم و کمتر پشت میز بنشینم. در جریان سفرها و نشست‌هایی که در استان‌های مختلف و در جمع مدیران، رؤسای دانشگاه‌ها، نخبگان و فعالان مردمی برگزار شد، به این جمع‌بندی رسیدم که هر جا در مسائل اجرایی کشور ضعفی وجود دارد، منشأ بخش مهمی از آن را باید در حکمرانی جست‌وجو کرد.
استاد خسروپناه با تأکید بر تفاوت حکمرانی با حکومت‌داری تصریح کرد: ما در بسیاری از حوزه‌ها الگوی مطلوب حکمرانی نداریم. برای مثال، در حوزه‌های ورزش، نخبگان و فرهنگ با فقدان الگوهای جامع حکمرانی مواجه هستیم. ممکن است سیاست‌گذاری انجام شده باشد، اما سیاست‌گذاری به‌تنهایی کافی نیست؛ گاهی سیاست وجود دارد، اما تنظیم‌گری شکل نگرفته است؛ گاهی تنظیم‌گری انجام شده، اما راهبری وجود ندارد و در مواردی نیز با وجود راهبری، نظارت به‌درستی صورت نمی‌گیرد.
وی با بیان اینکه حکمرانی دارای پنج مرحله اساسی است، گفت: سیاست‌گذاری، تنظیم‌گری، راهبری، اجرا و نظارت پنج گام اصلی حکمرانی را تشکیل می‌دهند و تحقق صحیح و هماهنگ این مراحل می‌تواند زمینه‌ساز موفقیت در حوزه‌های مختلف باشد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی خاطرنشان کرد: هر جا در کشور موفقیتی به دست آمده، می‌توان نشانه‌های حکمرانی صحیح را مشاهده کرد. برای نمونه، در حوزه نانو و زیست‌فناوری، کشور در زمینه محصولات رتبه پنجم جهان را دارد؛ این موفقیت صرفاً در حوزه مقاله یا ثبت اختراع نیست، بلکه در تولید محصول نیز حاصل شده است. چنین دستاوردی نشان می‌دهد که در این حوزه، حکمرانی مناسبی شکل گرفته است.
وی همچنین به موفقیت نخبگان ایرانی در المپیادهای علمی اشاره کرد و افزود: امسال نخبگان جوان کشور ۵۹ مدال کسب کردند و این موفقیت نیز نشان‌دهنده شکل‌گیری حکمرانی مناسب در حوزه نخبگان است. در ورزش نیز موفقیت‌هایی مانند کشتی را شاهد هستیم، درحالی‌که در برخی رشته‌های دیگر چنین توفیقاتی حاصل نشده است. این تفاوت‌ها را باید در کیفیت حکمرانی جست‌وجو کرد.

فقه و حکمت اسلامی باید به الگوی حکمرانی تبدیل شود
استاد خسروپناه در ادامه با طرح این پرسش که الگوی حکمرانی مطلوب مبتنی بر حکمت و فقاهت چیست، اظهار کرد: در حوزه‌های علمیه، میراث علمی گسترده‌ای در اختیار داریم؛ از فقه جامع از طهارت تا دیات گرفته تا فلسفه، از مباحث امور عامه تا الهیات بالمعنی‌الاخص، همچنین دانش کلام، حدیث، تفسیر و دیگر علوم اسلامی. بااین‌حال، این علوم باید از حالت ذخایر و معادن معرفتی خارج شوند و به حکمت و فقه حکمرانی تبدیل شوند.
وی با تشبیه علوم اسلامی به معادن طبیعی گفت: همان‌گونه که زغال‌سنگ را از معدن استخراج و به فولاد تبدیل می‌کنند یا سنگ‌های معدنی را فرآوری کرده و به سنگ‌های گران‌بها تبدیل می‌کنند، میراث علمی حوزه نیز باید به الگویی کاربردی برای اداره جامعه تبدیل شود. صرف در اختیار داشتن کتاب‌های فقهی و فلسفی، به معنای برخورداری از الگوی حکمرانی نیست.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ظرفیت علمی حوزه‌های علمیه در زمینه فقه و فلسفه عنوان کرد: در حوزه فقه، فقهای بسیاری داریم و در فلسفه نیز استادان و محققان برجسته‌ای فعالیت می‌کنند. برای نمونه، اگر از مجمع عالی حکمت درباره تعداد افرادی که مجوز تدریس بدایةالحکمه را دارند سؤال کنید، می‌توان فهرستی حدود ۳۰۰ نفره از این افراد ارائه کرد. ما هم مدرس فلسفه داریم و هم محقق فلسفه، هرچند تعداد محققان از مدرسان کمتر است؛ در فقه نیز استادان و محققان ارزشمندی حضور دارند.
وی ادامه داد: با وجود این ظرفیت‌ها، همچنان در حوزه‌های مختلف، از جمله حکمرانی فرهنگی، حکمرانی ورزش و حکمرانی علم و فناوری، با کمبود الگوهای مبتنی بر حکمت و فقاهت مواجه هستیم.
استاد خسروپناه با تأکید بر اینکه نباید تصور کرد فقه موجود به‌تنهایی و بدون تبدیل و تکمیل روش‌شناختی می‌تواند پاسخگوی همه نیازهای حکمرانی باشد، گفت: اگر فقهایی مانند شهید بهشتی وارد عرصه تدوین قانون اساسی نمی‌شدند و فقه را به زبان حقوق و قانون تبدیل نمی‌کردند، اداره کشور با اتکا به صورت سنتی مباحث فقهی امکان‌پذیر نبود. قانون اساسی و قوانین دیگر با بهره‌گیری از ظرفیت فقه تدوین شدند. حتی قانون مدنی کشور نیز از نمونه‌های برجسته تبدیل منابع فقهی به نظام حقوقی است؛ چنان‌که در اواخر دوره قاجار، فقها بخش‌هایی از احکام حقوق مدنی را با بهره‌گیری از منابعی همچون کتاب شرایع استخراج و تدوین کردند.
وی تأکید کرد: امروز نیز باید فقه را با روش‌شناسی دقیق و الگوریتم‌نگاری مناسب به الگوهای حکمرانی تبدیل کنیم.

علامه طباطبایی صرفاً به دلیل دانش گسترده، شخصیتی متمایز نبود
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به سالروز رحلت علامه طباطبایی، به تبیین وجوه تمایز علمی این فیلسوف و مفسر بزرگ پرداخت و اظهار کرد: باید پرسید علامه طباطبایی چه ویژگی متمایزی داشت که او را به شخصیتی کم‌نظیر تبدیل کرد؟ ایشان فقه، فلسفه، اصول و تفسیر خوانده بود؛ بسیاری از عالمان نیز این علوم را فراگرفته بودند و حتی برخی از آنان آثار تفسیری نوشته بودند. بنابراین، وجه تمایز علامه را نباید صرفاً در میزان دانش و محفوظات علمی ایشان جست‌وجو کرد.
استاد خسروپناه با بیان اینکه مهم‌ترین ویژگی علامه طباطبایی تسلط بر روش‌های مختلف شناخت و تحلیل معارف اسلامی بود، گفت: علامه در تفسیر قرآن، روش تفسیر قرآن به قرآن را به کار می‌گرفت. ایشان تنها به معنای ظاهری آیات یا بررسی ادبیات عرب بسنده نمی‌کرد، بلکه برای تبیین هر آیه، آیات دیگر قرآن را نیز مورد توجه قرار می‌داد و ارتباط میان آیات را در فهم معارف قرآنی به کار می‌گرفت.
وی افزود: ساختار تفسیر المیزان نیز نشان‌دهنده همین رویکرد است. علامه در جلدهای ابتدایی المیزان، مباحث و موضوعات تفسیری متعددی را با تکیه بر روش تفسیر قرآن به قرآن مطرح کرده است و این شیوه، یکی از ویژگی‌های برجسته اثر تفسیری ایشان به شمار می‌رود.
استاد خسروپناه دومین ویژگی علمی علامه طباطبایی را تسلط بر روش عقلی و برهانی دانست و گفت: علامه در فلسفه، از روش عقلی و برهانی استفاده می‌کرد و برای اثبات مسائل فلسفی، به جای استناد مستقیم به آیات، از استدلال‌های عقلی بهره می‌گرفت.
وی با اشاره به آشنایی علامه با مباحث منطقی و استدلالی افزود: در آثار فلسفی ایشان، از جمله مباحثی که در بدایةالحکمه و نهایةالحکمه مطرح شده، می‌توان صورت‌بندی دقیق استدلال‌های عقلی را مشاهده کرد. علامه با روش‌هایی مانند قیاس و استدلال‌های منطقی، مسائل فلسفی را بررسی و تبیین می‌کرد.

استقلال علمی و پرهیز از پذیرش بی‌چون‌وچرای دیدگاه‌های مشهور
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، روش انتقادی و استقلال علمی را از دیگر ویژگی‌های علامه طباطبایی برشمرد و تصریح کرد: علامه هیچ‌گاه صرفاً به دلیل مشهور بودن یک دیدگاه، آن را درست نمی‌دانست. ایشان میان شهرت یک نظریه و صحت آن تفاوت قائل بود و دیدگاه‌های مطرح‌شده از سوی گذشتگان را بدون بررسی و تحلیل نمی‌پذیرفت.
وی ادامه داد: علامه حتی در مواجهه با مکاتب معاصر و فلسفه غرب نیز رویکردی تحلیلی و انتقادی داشت. ایشان آثار و دیدگاه‌های متفکران غربی را مطالعه می‌کرد و در گفت‌وگو با افرادی که با فلسفه غرب آشنایی داشتند، به بررسی دقیق این اندیشه‌ها می‌پرداخت.
استاد خسروپناه با اشاره به خاطراتی از ارتباط علامه طباطبایی با هانری کربن و دیگر آشنایان فلسفه غرب گفت: علامه به مباحث فلسفی معاصر توجه داشت و در این زمینه جلسات و گفت‌وگوهای علمی برگزار می‌کرد. مرحوم دکتر داریوش شایگان نیز که با علامه آشنایی داشت، خاطراتی از ایشان نقل می‌کرد؛ از جمله اینکه علامه گاهی تا سه ساعت به سخنان یک متفکر گوش می‌داد تا به‌درستی دریابد که یک فیلسوف فرانسوی چه دیدگاهی دارد.
وی افزود: این ویژگی بسیار مهم است؛ چراکه گاهی افراد می‌توانند ساعت‌ها سخن بگویند، اما گوش دادن دقیق و صبورانه به سخنان دیگران، به‌ویژه برای شناخت یک مکتب فکری، نیازمند ظرفیت علمی و روحیه خاصی است. علامه این توانایی را داشت که با دقت به سخنان دیگران گوش دهد و سپس آن‌ها را بررسی و تحلیل کند.

روش تاریخی و اجتماعی و توجه به زمینه‌های شکل‌گیری اندیشه‌ها
استاد خسروپناه روش تاریخی و اجتماعی را از دیگر ابعاد علمی علامه طباطبایی دانست و گفت: در کتاب شیعه در اسلام و همچنین در بخش‌هایی از تفسیر المیزان، می‌توان بهره‌گیری علامه از روش تاریخی و اجتماعی را مشاهده کرد.
وی توضیح داد: علامه برای تحلیل مسائل، به بررسی جامعه عرب پیش از اسلام، مناسبات اجتماعی و اقتصادی، روابط سیاسی و اجتماعی و تحولات جامعه اسلامی در عصر پیامبر اکرم(ص) می‌پرداخت. این نگاه تاریخی و تحلیلی به ایشان کمک می‌کرد تا مسائل را در بستر اجتماعی و تاریخی خود بررسی کند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، حدیث‌شناسی را از دیگر توانمندی‌های علامه طباطبایی عنوان کرد و افزود: علامه در بررسی روایات، هم به سند و هم به محتوای آن‌ها توجه داشت. ایشان روایات را از نظر اعتبار سندی بررسی می‌کرد و محتوای آن‌ها را نیز با آیات قرآن می‌سنجید تا تعارضی میان روایت و قرآن وجود نداشته باشد.
وی ادامه داد: علامه همچنین در مواردی که میان روایات تعارض ظاهری وجود داشت، آن‌ها را در کنار یکدیگر بررسی می‌کرد و با تحلیل مجموعه روایات، به فهم دقیق‌تر موضوع می‌رسید. این شیوه در بخش‌های مختلف المیزان قابل مشاهده است.
استاد خسروپناه با تأکید بر اهمیت این رویکردها گفت: علامه طباطبایی روش‌های مختلف علمی را به‌خوبی می‌شناخت و آن‌ها را با یکدیگر خلط نمی‌کرد. ایشان در جایگاه استدلال عقلی از روش عقلی استفاده می‌کرد و در تفسیر قرآن نیز روش متناسب با آن حوزه را به کار می‌گرفت. در واقع، از مجموعه روش‌های علمی، یک نظام فکری منسجم ایجاد کرده بود.
وی با اشاره به برخی نقدها درباره نسبت علامه با مکتب تفکیک اظهار کرد: علامه در عمل به روش‌های مختلف معرفتی توجه داشت و میان حوزه‌های مختلف معرفت تفکیک قائل می‌شد، اما این به معنای بی‌اعتنایی به استدلال عقلی نبود؛ بلکه ایشان عقل و استدلال را نیز در جایگاه خود به کار می‌گرفت.

معرفت‌شناسی؛ یکی از پایه‌های نواندیشی علامه طباطبایی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه، توجه علامه به مباحث معرفت‌شناسی را از دیگر وجوه برجسته شخصیت علمی ایشان دانست و گفت: علامه طباطبایی صرفاً به انتقال محتوای فلسفه بسنده نمی‌کرد، بلکه به مبانی شناخت و روش دستیابی به معرفت نیز توجه ویژه داشت.
وی با اشاره به آثار فلسفی علامه افزود: کتاب‌های بدایةالحکمه و نهایةالحکمه از آثار مهم فلسفی ایشان هستند که در نظام آموزشی حوزه‌های علمیه نیز جایگاه ویژه‌ای یافته‌اند. علامه در آثار خود، مباحث معرفت‌شناسی را با اهمیت خاصی دنبال می‌کرد و از جمله نخستین فیلسوفانی بود که مباحث معرفت‌شناسی را بر مباحث هستی‌شناسی مقدم کرد.
استاد خسروپناه با اشاره به کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم تصریح کرد: تسلط علامه بر مباحث معرفت‌شناسی، از جمله معرفت‌شناسی غرب، در شکل‌گیری این اثر نقش داشت. عنوان این کتاب نیز نشان‌دهنده توجه ایشان به مبانی شناخت و روش صحیح مواجهه با مسائل فلسفی است.
وی تأکید کرد: آشنایی با روش‌های مختلف علمی به‌تنهایی کافی نیست؛ بلکه شناخت مبانی معرفت و چگونگی دستیابی به شناخت معتبر نیز اهمیت اساسی دارد. علامه طباطبایی این دو حوزه را به‌خوبی در کنار یکدیگر قرار داده بود.

الگوریتم‌های استدلال و استنباط؛ راز موفقیت علمی علامه
استاد خسروپناه سومین توانمندی مهم علامه طباطبایی را تسلط بر الگوریتم‌ها و فرایندهای استدلال، استنباط و اجتهاد دانست و گفت: الگوریتم در اصل از نام خوارزمی گرفته شده است؛ خوارزمی به‌عنوان ریاضی‌دان، فرایند حل مسئله را به‌صورت مرحله‌به‌مرحله تبیین می‌کرد. در علوم اسلامی نیز شناخت فرایند استدلال، استنباط و اجتهاد اهمیت فراوانی دارد.
وی افزود: علامه طباطبایی بر فرایندهای استدلال و استنباط تسلط داشت و می‌دانست برای حل یک مسئله علمی باید چه مراحلی طی شود. وقتی پژوهشگر فرایند استدلال، اجتهاد و استنباط را بشناسد، می‌تواند مسائل را با سرعت و دقت بیشتری حل کند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تأثیر این توانمندی در تربیت شاگردان علامه اظهار کرد: یکی از ویژگی‌های برجسته علامه این بود که شاگردان خود را صرفاً با محتوای علوم آشنا نمی‌کرد، بلکه روش شناخت، معرفت‌شناسی و الگوریتم‌های استدلال و استنباط را نیز به آنان می‌آموخت.
وی با اشاره به شمار زیادی از شاگردان برجسته علامه طباطبایی گفت: شخصیت‌هایی همچون شهید مطهری، شهید بهشتی، شهید مفتح، امام شهید، علامه مصباح یزدی، علامه حسن‌زاده آملی، آیت‌الله جوادی آملی، آیت‌الله سبحانی و آیت‌الله مکارم شیرازی از جمله شاگردان و بهره‌مندان از محضر علمی علامه بودند.
استاد خسروپناه ادامه داد: وقتی آثار و دستاوردهای علمی شاگردان علامه را بررسی می‌کنیم، با شخصیت‌های بزرگی مواجه می‌شویم که هر یک در حوزه علمی خود جایگاه برجسته‌ای دارند. این موضوع نشان می‌دهد که علامه در تربیت علمی شاگردان، صرفاً به انتقال اطلاعات و محتوا اکتفا نمی‌کرد، بلکه روش اندیشیدن و پژوهش را به آنان آموزش می‌داد.
وی با اشاره به حجم آثار علمی علامه و شاگردان برجسته ایشان بیان کرد: اینکه یک عالم بتواند در طول عمر علمی خود آثار فراوان و عمیقی تولید کند و شاگردانی با این سطح از توانمندی تربیت کند، بدون تسلط بر روش‌شناسی، معرفت‌شناسی و فرایندهای استدلال و اجتهاد امکان‌پذیر نیست.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی خاطرنشان کرد: علامه طباطبایی بیش از آنکه صرفاً محتوای تفسیر و فلسفه را به شاگردان خود آموزش دهد، روش معرفت‌شناسی، شیوه‌های تحقیق و الگوریتم‌های استدلال و استنباط را به آنان منتقل می‌کرد و همین مسئله یکی از عوامل اصلی توفیق علمی شاگردان ایشان بود.

حکمت متعالیه ظرفیت گسترده‌ای برای نظام‌سازی و حکمرانی دارد
استاد خسروپناه در بخش دیگری از سخنان خود به نسبت حکمت اسلامی و الگوهای حکمرانی پرداخت و با طرح این پرسش که آیا مبانی حکمت متعالیه می‌توانند در طراحی نظام‌های اجتماعی و الگوهای حکمرانی نقش‌آفرین باشند، پاسخ داد: حکمت متعالیه ظرفیت فوق‌العاده‌ای برای این عرصه دارد.
وی با اشاره به برخی مبانی فلسفی حکمت متعالیه گفت: مباحثی همچون اصالت وجود، تشکیک وجود، حرکت جوهری، اتحاد عاقل و معقول، جسمانیةالحدوث و روحانیةالبقاء، وحدت قوا و غایت‌مندی هستی، ظرفیت‌هایی هستند که می‌توانند در نظام‌سازی و طراحی الگوهای حکمرانی مورد استفاده قرار گیرند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه نخستین پرسش در طراحی هر نظام اجتماعی، شناخت مبانی آن است، اظهار کرد: در نظام تعلیم و تربیت، نظام خانواده، نظام فرهنگی، نظام اجتماعی و حتی نظام بهزیستی، نخست باید مبانی و بنیان‌های آن نظام مشخص شود. بدون شناخت مبانی، نمی‌توان الگوی منسجم و کارآمدی برای اداره آن حوزه طراحی کرد.
وی با اشاره به مبنای تشکیک وجود در حکمت متعالیه افزود: یکی از مبانی مهم در نظام تعلیم و تربیت، مسئله رشد است. اگر تشکیک وجود انسان را بپذیریم، رشد انسان نیز دارای مراتب و سطوح مختلف خواهد بود و نمی‌توان آن را صرفاً به رشد جسمانی محدود کرد.
استاد خسروپناه ادامه داد: انسان دارای ساحت‌ها و مراتب مختلفی از رشد است؛ از رشد جسمانی و شناختی گرفته تا رشد اخلاقی و معنوی. در آموزه‌های قرآن کریم نیز به ساحت‌های مختلف وجود انسان، از سمع و بصر و خیال و عقل گرفته تا صدر، قلب و لب، توجه شده است.
وی با اشاره به اینکه قرآن کریم از مراتب مختلف ادراک و شناخت انسان سخن می‌گوید، تصریح کرد: این ساحت‌ها و مراتب می‌توانند در تحلیل فرایند تربیت و رشد انسان مورد توجه قرار گیرند. برای مثال، وقتی از قلب بیمار سخن گفته می‌شود، این مسئله در ارتباط با دیگر مراتب وجودی انسان نیز قابل بررسی است. مبانی حکمت متعالیه می‌توانند در فهم این سطوح و طراحی نظام تعلیم و تربیت نقش مؤثری داشته باشند.

برای تبدیل ظرفیت‌های فقه و حکمت به الگوی حکمرانی، سه دانش ضروری است
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در جمع‌بندی بحث خود درباره حکمرانی مبتنی بر حکمت و فقاهت گفت: فقه و حکمت اسلامی ظرفیت عظیمی برای نظام‌سازی و حکمرانی دارند، اما برای استفاده از این ظرفیت‌ها باید چند موضوع را به‌درستی بشناسیم.
وی افزود: نخست باید فقه و حکمت را عمیق و دقیق بشناسیم؛ دوم، روش‌ها، الگوریتم‌ها و مبانی معرفت‌شناختی را فرا بگیریم و سوم، مسئله نظام‌سازی و حکمرانی را به‌عنوان یک حوزه دانشی و تخصصی بشناسیم. در کنار این سه موضوع نیز باید تمرین و تحقیق مستمر داشته باشیم تا بتوانیم از این ظرفیت‌ها برای حل مسائل واقعی جامعه استفاده کنیم.
استاد خسروپناه با اشاره به نقش جشنواره علامه حلی در تربیت پژوهشگران حوزوی اظهار کرد: جشنواره علامه حلی یک فرصت ارزشمند برای تمرین پژوهش است. باید به مدیران مدارس علمیه و مدیریت حوزه علمیه استان تهران و همه مجموعه‌هایی که چنین تدابیری را برای تقویت پژوهش در حوزه‌های علمیه دنبال می‌کنند، خداقوت گفت.
وی ادامه داد: این جشنواره فرصتی برای آن است که طلاب به اندیشیدن، تحقیق کردن و نوشتن عادت کنند. پژوهشگران جوان با تمرین مستمر می‌توانند توانایی علمی خود را ارتقا دهند و در کنار تسلط بر مبانی فقهی و حکمی، روش‌شناسی و معرفت‌شناسی را نیز فرا بگیرند.

پژوهش علمی باید به حل مسائل کشور و تقویت امید اجتماعی منجر شود
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت پیوند پژوهش‌های حوزوی با مسائل واقعی کشور بیان کرد: اگر این ظرفیت‌های علمی به‌درستی پرورش یابند، می‌توانیم حرف‌های نو و راه‌حل‌های علمی ارائه کنیم و با استفاده از الگوهای حکمرانی مبتنی بر حکمت و فقاهت، به حل مسائل کشور کمک کنیم.
وی با اشاره به اهمیت امید و انسجام اجتماعی افزود: باید با امید، اتحاد و انسجام برای پیشرفت کشور تلاش کنیم. این مفاهیم از ارکان اساسی منظومه فکری امام انقلاب هستند و در پیام‌ها و بیانیه‌های رهبر معظم انقلاب نیز همواره بر اتحاد مقدس و انسجام تأکید شده است.
خسروپناه تصریح کرد: نباید سخنان ناامیدکننده مطرح کنیم. هر جا با چالش و ضعفی مواجه می‌شویم، باید با تحقیقات علمی و پژوهش‌های دقیق برای حل آن اقدام کنیم. وظیفه پژوهشگر این است که مسائل را به‌درستی بشناسد، ریشه‌های آن‌ها را بررسی کند و برای رفع مشکلات راه‌حل ارائه دهد.
وی در بخش پایانی سخنان خود با تأکید بر ضرورت تلاش علمی مستمر در میان طلاب جوان گفت: طلبه جوانی که مشکل جسمی ندارد، اگر کمتر از ۱۴ ساعت در روز فعالیت علمی داشته باشد، به خود و جامعه‌اش ظلم کرده است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تجربه دوران تحصیل خود در حوزه‌های علمیه اظهار کرد: ما نیز در دوران جوانی روزانه ۱۴ ساعت کار علمی می‌کردیم. در آن دوران امکانات و شرایط امروز را نداشتیم و حتی امور روزمره زندگی، از تهیه غذا تا خرید و شست‌وشوی ظروف را نیز خودمان به‌صورت مشارکتی انجام می‌دادیم، اما تلاش می‌کردیم از فرصت عمر برای فعالیت علمی استفاده کنیم.
وی با اشاره به ضرورت مدیریت زمان و پرهیز از درگیری با حواشی غیرضروری گفت: اگر انسان از وقت خود به‌درستی استفاده کند و بیش از اندازه در فضای مجازی و برخی حواشی سیاسی غیرضروری گرفتار نشود، می‌تواند کار علمی خود را به‌خوبی پیش ببرد و در جامعه اثرگذار باشد.